Het debat over hoe en wanneer kinderen en tieners sociale media zouden moeten gebruiken, heeft de afgelopen maanden een nieuwe dimensie gekregen. Terwijl de wetenschappelijke gemeenschap steeds meer solide gegevens levert over de effecten van vroege toegang, beginnen Europese regeringen concrete maatregelen te nemen in de vorm van regelgeving. Het gaat niet alleen om de geestelijke gezondheid of schoolprestaties, maar ook om de vraag hoe gezinnen en instellingen minderjarigen kunnen ondersteunen in een digitale omgeving die, per definitie, erop gericht is hun aandacht te trekken.
Een studie, gepubliceerd in het prestigieuze tijdschrift Nature Human Behaviour, analyseerde meer dan 5.200 Italiaanse leerlingen tussen de 11 en 15 jaar en vond een duidelijke correlatie: leerlingen die op 11- of 12-jarige leeftijd hun eerste socialemedia-account aanmaakten, behaalden lagere cijfers voor taal en wiskunde dan leerlingen die wachtten tot hun 14e of 15e. Het verschil is ruwweg gelijk aan zes maanden schooltijd, aldus onderzoekers van de Universiteit van Milaan-Bicocca onder leiding van Marco Gui. De studie, die wordt beschouwd als het eerste longitudinale en quasi-experimentele onderzoek wereldwijd naar dit verband, suggereert dat intensief gebruik van mobiele telefoons en een gebrek aan ouderlijk toezicht mogelijk de oorzaak zijn van deze resultaten.
Een Italiaanse studie legt een verband tussen vroegtijdig gebruik van sociale media en slechtere schoolprestaties.
Onderzoekers combineerden gestandaardiseerde toetsen in Italiaans, Engels en wiskunde met enquêtes die tussen 2023 en 2024 werden afgenomen op 28 scholen in Noord-Italië. Leerlingen gaven aan wanneer ze hun eerste account hadden aangemaakt op platforms zoals Facebook, Instagram of TikTok. Degenen die zich tussen de 11 en 12 jaar registreerden, behaalden lagere scores dan degenen die dat op 14 of 15 jaar deden. Bovendien bleken deze leerlingen vaker hun telefoon te gebruiken en minder toezicht van hun ouders te hebben.
Lucas Gortázar, onderzoeker op het gebied van onderwijsbeleid en directeur van de afdeling Onderwijs bij EsadeEcPol, noemde de studie een belangrijke doorbraak. In een gesprek met het Science Media Centre Spain merkte hij op dat "het de eerste bijdrage in zijn soort is aan dit vakgebied" en dat de resultaten wijzen op "de noodzaak om de leeftijd waarop tieners sociale media gaan gebruiken uit te stellen tot, op zijn vroegst, 15 of 16 jaar." De auteurs van de studie waarschuwen echter voor verdere analyse: er is meer onderzoek nodig naar factoren zoals het type content dat wordt geconsumeerd, de gezinssituatie en studiegewoonten.
Spaanse kinderartsen pleiten voor uitgestelde toegang tot televisie en beperkingen op schermtijd.
De Spaanse Vereniging voor Kindergeneeskunde (AEP) en de Spaanse Vereniging voor Adolescentengeneeskunde (SEMA) hebben hun steun uitgesproken voor het rapport van de speciale werkgroep van de Europese Commissie over online veiligheid voor kinderen, hoewel ze vinden dat het tekortschiet. Beide wetenschappelijke verenigingen pleiten voor strengere maatregelen dan die welke Brussel voorstelt, gebaseerd op hun eigen Digitale Gezinsplan, dat in 2023 is bijgewerkt. Hoewel het Europese document geen limieten stelt aan schermtijd voor kinderen ouder dan 3 jaar, raden Spaanse kinderartsen aan om schermtijd tussen 0 en 6 jaar volledig te vermijden, behalve onder toezicht. Voor kinderen tussen 7 en 12 jaar adviseren ze om de schermtijd te beperken tot maximaal één uur per dag, en voor kinderen tussen 13 en 16 jaar tot minder dan twee uur, inclusief schooltijd.
Wat sociale media betreft, stelt het Europese voorstel voor om de toegang te beperken tot de leeftijd van 13 jaar en vanaf die leeftijd meer autonomie toe te staan. Spaanse kinderartsen adviseren echter om de eerste mobiele telefoon met internettoegang en het gebruik van sociale media zo lang mogelijk uit te stellen . Dr. MarÃa Angustias Salmerón, voorzitter van de Spaanse Vereniging voor Kindergeneeskunde (SEMA), legt uit dat de vroege adolescentie een bijzonder kwetsbare fase is vanuit een neuro-ontwikkelingsperspectief, omdat de hersengebieden die verband houden met beloning zich eerder ontwikkelen dan die welke verband houden met zelfbeheersing. Dit maakt jongeren vatbaarder voor de overtuigende ontwerpmechanismen van deze platforms.
Deskundigen wijzen erop dat wetenschappelijk bewijs een verband aantoont tussen ongepast schermgebruik en slaapstoornissen, een zittende levensstijl, concentratieproblemen, angst, depressie en een laag zelfbeeld . Daarom benadrukken ze dat de bescherming van kinderen in de digitale omgeving moet worden beschouwd als een kwestie van volksgezondheid , waarbij digitale geletterdheidsonderwijs, gezinsondersteuning en regelgeving die platformen verplicht om standaard veilige diensten te ontwerpen, gecombineerd moeten worden.
Frankrijk verbiedt sociale media voor kinderen onder de 15 jaar, en andere Europese landen volgen dit voorbeeld.
Het Franse parlement heeft een wet goedgekeurd die de toegang tot sociale media voor jongeren onder de 15 jaar verbiedt. Deze maatregel treedt in werking op 1 september 2026. Frankrijk is daarmee het eerste land in Europa dat een dergelijke beperking invoert , na Australië, waar de toegang voor jongeren onder de 16 jaar al sinds december 2025 verboden is. De Franse wetgeving kent uitzonderingen voor onderwijsinstellingen en online encyclopedieën en geeft platformen tot 1 januari 2027 de tijd om de accounts van gebruikers onder de 15 jaar te verwijderen.
De wet breidt ook de beperkingen op het gebruik van mobiele telefoons op scholen uit, hoewel elke school uitzonderingen kan vaststellen. Er zijn geen sancties voor minderjarigen of hun ouders in de wet opgenomen. De staatssecretaris voor kunstmatige intelligentie en digitale zaken, Anne Le Hénanff, heeft betoogd dat de doelstelling haalbaar is, ondanks de twijfels van sommige parlementsleden over de haalbaarheid van de termijnen voor de invoering van leeftijdsverificatiesystemen.
Het Franse besluit past in een wereldwijde trend. Denemarken heeft voorgesteld de toegang tot deze platforms te beperken tot personen onder de 15 jaar , met mogelijke uitzonderingen voor ouders van 13 jaar en ouder. Griekenland bereidt een soortgelijk initiatief voor en Ierland overweegt het voorbeeld van Frankrijk te volgen. In Spanje kondigde premier Pedro Sánchez in februari aan de minimumleeftijd voor toegang tot deze platforms te verhogen naar 16 jaar. Al deze initiatieven moeten voldoen aan de Europese Verordening inzake digitale diensten (Digital Services Act), die lidstaten toestaat de minimumleeftijd tussen 13 en 16 jaar vast te stellen, zonder verplichtingen op te leggen die in strijd zijn met het EU-recht.
De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, heeft haar interesse uitgesproken in het ontwikkelen van gemeenschappelijke regelgeving die de criteria voor de lidstaten uniformiseert. Wetenschappelijk bewijs en de aanbevelingen van kinderartsen zijn het ondertussen eens over één punt : het uitstellen van de toegang van kinderen tot sociale media en het begeleiden van hun gebruik ervan is essentieel voor de bescherming van hun gezondheid, welzijn en academische ontwikkeling. De combinatie van gedegen onderzoek, waarschuwingen van experts en concrete wetgevende maatregelen schetst een beeld waarin de bescherming van kinderen in de digitale omgeving vorm begint te krijgen, hoewel er nog een lange weg te gaan is.
